Çdo verë, rrugët për në Kosovë, Shqipëri dhe Maqedoni të Veriut mbushen me makina me targa gjermane, zvicerane, suedeze dhe italiane. Ardhja e diasporës duket në kafenetë plot, në sallat e dasmave dhe në shtëpitë e reja që ngrihen në periferi të qyteteve. Më pak e dukshme, por shumë më e rëndësishme, është rrjedha e vazhdueshme e parave që emigrantët dërgojnë në shtëpi gjatë gjithë vitit.
Sa e madhe është kjo rrjedhë?
Të dhënat e Bankës Botërore tregojnë se remitancat personale (paratë që dërgojnë njerëzit që punojnë jashtë te familjet në vendin e origjinës) janë ndër burimet më të rëndësishme të të ardhurave nga jashtë për Ballkanin Perëndimor. Në Kosovë, ato kanë qenë vazhdimisht shumë më tepër se një e dhjeta e prodhimit të brendshëm bruto, duke e renditur vendin ndër ekonomitë më të varura nga remitancat në Evropë. Edhe Shqipëria, Bosnjë e Hercegovina, Mali i Zi dhe Maqedonia e Veriut marrin fluks të madh në raport me madhësinë e ekonomive të tyre.
Shifrat zyrtare e nënvlerësojnë totalin e vërtetë. Një pjesë e madhe e parave ende udhëton në dorë, e sjellë nga të afërmit ose nga vetë emigrantët gjatë pushimeve. Shpenzimet e diasporës gjatë vizitave për akomodim, restorante dhe shërbime shtojnë të ardhura të tjera që shpesh numërohen si turizëm dhe jo si remitanca.
Amortizator për familjet
Remitancat sillen ndryshe nga paratë e tjera të huaja. Investitorët zakonisht largohen kur një ekonomi dobësohet; emigrantët zakonisht dërgojnë më shumë. Kur një anëtar i familjes humbet punën ose del një emergjencë shëndetësore, të afërmit jashtë ndërhyjnë. Prandaj studiuesit i përshkruajnë remitancat si kundërciklike, dhe ky model u pa gjatë pandemisë, kur transfertat drejt disa vendeve ballkanike u mbajtën shumë më mirë nga sa pritej.
Për shumë familje, këto transferta janë dallimi mes varfërisë dhe stabilitetit. Ato paguajnë ushqimin, energjinë elektrike, shpenzimet e shkollës dhe trajtimin mjekësor, dhe ulin pabarazinë në zonat ku punët mungojnë.
Ku shkojnë paratë
Anketat gjejnë vazhdimisht se pjesa më e madhe e remitancave shpenzohet për konsumin e përditshëm dhe për banim. Ndërtimi ose rinovimi i shtëpisë është shpesh synimi i parë i madh i familjeve të emigrantëve, gjë që ndihmon të shpjegohet bumi i ndërtimit në shumë qytete dhe fshatra. Një pjesë më e vogël kursehet në banka ose investohet në biznese të vogla si kafene, dyqane ose kompani transporti.
Ekonomistët debatojnë nëse ky model është problem. Shpenzimet mbështesin tregtinë vendase dhe vendet e punës në ndërtim, por nxisin edhe importet, sepse shumë nga ato që blejnë familjet prodhohen jashtë. Fluksi i madh mund të rrisë pagat dhe çmimet në mënyra që i bëjnë prodhuesit vendas më pak konkurrues, një efekt që ndonjëherë krahasohet me “sëmundjen holandeze” të vendeve të pasura me burime natyrore.
Kostoja e dërgimit të parave
Transfertat nuk janë falas. Sipas bazës së të dhënave Remittance Prices Worldwide të Bankës Botërore, kostoja mesatare globale për dërgimin e ekuivalentit të 200 dollarëve ka qëndruar vitet e fundit rreth gjashtë për qind, shumë mbi objektivin prej tre për qind të vendosur në Objektivat e Zhvillimit të Qëndrueshëm të OKB-së. Kostot janë më të ulëta në korridoret konkurruese, si dërgesat nga Gjermania ose Zvicra drejt Kosovës, ku shërbimet digjitale i kanë ulur çmimet, por tarifat dhe kurset e pafavorshme të këmbimit ende mund të hanë nga ajo që marrin familjet.
Përhapja e bankingut celular dhe e shërbimeve online të transfertave po e ndryshon tablonë. Transfertat që dikur kërkonin një vizitë në zyrën e transferimit të parave tani mund të dërgohen nga telefoni për pak minuta, shpesh me një pjesë të vogël të kostos.
Nga konsumi te investimi
Qeveritë në rajon janë përpjekur t’i kthejnë të ardhurat e diasporës në investime produktive: obligacione për diasporën, grante plotësuese për biznese të reja, panaire investimesh dhe lehtësi tatimore. Rezultatet kanë qenë të përziera. Shumë emigrantë thonë se do të investonin më shumë nëse do t’u besonin gjykatave, do të përballeshin me më pak burokraci dhe do të kishin informacion të besueshëm për mundësitë.
Kontributi i diasporës shkon përtej parave. Punëtorët që kthehen sjellin aftësi, rrjete profesionale dhe ide biznesi nga Evropa Perëndimore. Turizmi i lidhur me vizitat familjare është burim i rëndësishëm të ardhurash sezonale. Dhe puna në distancë u ka mundësuar disa emigrantëve të kualifikuar të jetojnë një pjesë të vitit në vendlindje duke fituar paga të huaja.
Një varësi që duhet menaxhuar
Remitancat janë shpëtim, por janë edhe simptomë e një ekonomie që nuk ka krijuar mjaftueshëm vende pune të paguara mirë. Nëse emigrimi vazhdon me ritëm të lartë, brezi i dytë dhe i tretë jashtë mund të ndiejnë më pak detyrim për të dërguar para, dhe rrjedha mund të dobësohet gradualisht. Sfida afatgjatë për rajonin është ta përdorë dividentin e sotëm të diasporës për të ndërtuar një ekonomi ku më pak të rinj ndiejnë se duhet të largohen.



