Vitamina D është e veçantë. Ndryshe nga shumica e vitaminave, trupi mund ta prodhojë vetë, për sa kohë lëkura merr mjaft dritë dielli. Në verë kjo është e lehtë. Në dimër, në pjesën më të madhe të Evropës përfshirë Ballkanin, bëhet e vështirë, dhe niveli i shumë njerëzve bie pa e vënë re.
Çfarë bën vitamina D
Vitamina D e ndihmon trupin të thithë kalciumin dhe fosfatin, që janë thelbësorë për kocka, dhëmbë dhe muskuj të shëndetshëm. Mungesa e rëndë mund të shkaktojë rakitizëm te fëmijët dhe kocka të buta e të dhimbshme te të rriturit. Studiuesit kanë shqyrtuar edhe lidhjet me imunitetin dhe sëmundje të tjera, por për shumë prej tyre provat ende janë të përziera.
Pse dimri është problemi
Lëkura prodhon vitaminë D kur ekspozohet ndaj një lloji drite ultravjollcë që quhet UVB. Në dimër, dielli është më poshtë në qiell dhe rrezet e tij kalojnë nëpër më shumë atmosferë, e cila filtron pjesën më të madhe të UVB-së. Në gjerësinë gjeografike të Ballkanit, nga fundi i vjeshtës deri në fillim të pranverës, drita e diellit zakonisht nuk është mjaft e fortë që lëkura të prodhojë sasi të konsiderueshme, edhe në ditë me diell. Njerëzit gjithashtu rrinë më shumë brenda dhe mbulojnë më shumë lëkurë.
Kush rrezikohet më shumë
- Njerëzit që dalin rrallë jashtë, përfshirë të moshuarit dhe ata në shtëpi kujdesi.
- Njerëzit me lëkurë më të errët, të cilëve u duhet më shumë dritë dielli për të prodhuar të njëjtën sasi.
- Ata që mbulojnë pjesën më të madhe të lëkurës jashtë për arsye kulturore ose fetare.
- Foshnjat dhe fëmijët e vegjël, sidomos nëse ushqehen me gji pa suplemente.
- Gratë shtatzëna dhe ato që ushqejnë me gji.
- Njerëzit me disa sëmundje që ndikojnë në thithjen e saj.
A ndihmon ushqimi?
Vetëm pak ushqime përmbajnë shumë vitaminë D. Peshqit me yndyrë si sardelet, skumbria dhe salmoni janë burimet më të mira, së bashku me të verdhën e vezës dhe disa produkte të pasuruara si disa lloje qumështi, kosi dhe drithërash. Një dietë e balancuar ndihmon, por për shumicën e njerëzve është e vështirë të marrin mjaftueshëm vetëm nga ushqimi gjatë dimrit.
Suplementet
Autoritetet shëndetësore në disa vende evropiane këshillojnë që njerëzit të marrin parasysh një suplement ditor me vitaminë D gjatë vjeshtës dhe dimrit, dhe gjatë gjithë vitit për grupet me rrezik më të lartë. Në Mbretërinë e Bashkuar, për shembull, këshilla e përgjithshme për të rriturit është 10 mikrogramë (400 IU) në ditë në ata muaj. Rekomandimet ndryshojnë sipas vendit, moshës dhe shëndetit, prandaj ia vlen të pyesni mjekun ose farmacistin se çfarë është e duhur për ju dhe nëse ka kuptim një analizë gjaku.
Më shumë nuk do të thotë më mirë
Meqë vitamina D ruhet në trup, dozat shumë të larta të marra për periudha të gjata mund të jenë të dëmshme. Tepria mund të rrisë nivelin e kalciumit në gjak dhe të dëmtojë veshkat dhe zemrën. Shmangni produktet me doza të larta nëse nuk jua ka rekomanduar mjeku pas një analize, dhe mbajini suplementet larg fëmijëve.
Një rutinë e thjeshtë dimri
Dilni jashtë në dritën e ditës kur të mundeni, hani peshk me yndyrë një ose dy herë në javë nëse ju pëlqen, dhe flisni me një profesionist shëndetësor për një suplement, sidomos për fëmijët dhe të afërmit e moshuar. Është një nga mënyrat më të thjeshta për ta ruajtur shëndetin gjatë muajve të errët.



