E mërkurë, 18 nëntor 2026

Lajme, analiza dhe shpjegime, minutë pas minute.

Sapo
Shëndetësi

Kur vapa bëhet e rrezikshme: kush rrezikohet më shumë dhe si të mbroheni

Valët e të nxehtit vrasin në Evropë më shumë njerëz se çdo rrezik tjetër i motit, shpesh në heshtje dhe brenda shtëpive. Njohja e shenjave paralajmëruese të sëmundjeve nga të nxehtit, dhe e atyre që janë më të cenueshëm, mund të shpëtojë jetë.

Kur vapa bëhet e rrezikshme: kush rrezikohet më shumë dhe si të mbroheni
Termometri i një farmacie tregon 39°C gjatë një vale të nxehti. Foto: Radosław Drożdżewski (Zwiadowca21) / Wikimedia Commons (CC BY-SA 4.0)

Përmbytjet dhe stuhitë prodhojnë imazhe dramatike. Vapa jo. Megjithatë, në Evropë, i nxehti ekstrem është rreziku më vdekjeprurës i lidhur me motin. Studiuesit vlerësuan se mbi 60 000 njerëz vdiqën nga shkaqe të lidhura me të nxehtin në kontinent vetëm gjatë verës së vitit 2022. Shumica e këtyre vdekjeve ndodhën në heshtje, në shtëpi, mes të moshuarve që jetonin vetëm.

Çfarë i bën i nxehti trupit

Trupi i njeriut e mban temperaturën e brendshme afër 37°C. Kur nxehet, enët e gjakut pranë lëkurës zgjerohen dhe djersitemi, duke lejuar nxehtësinë të largohet. Këta mekanizma i shtojnë ngarkesë zemrës dhe bëhen më pak efektivë kur ajri është i lagësht, sepse djersa nuk avullon lehtë. Nëse trupi nuk e çliron nxehtësinë mjaft shpejt, temperatura rritet dhe organet, përfshirë trurin, zemrën dhe veshkat, fillojnë të vuajnë.

I nxehti përkeqëson edhe sëmundjet ekzistuese. Shumë vdekje të lidhura me vapën regjistrohen si infarkte, goditje në tru ose dështime të veshkave dhe frymëmarrjes, prandaj bilanci i vërtetë i një vale të nxehti zakonisht bëhet i qartë vetëm javë më vonë, kur statisticienët i krahasojnë vdekjet me nivelet normale.

Kush rrezikohet më shumë

  • Të moshuarit, sidomos mbi 75 vjeç, sepse aftësia e trupit për të rregulluar temperaturën dhe për të ndier etjen bie me moshën.
  • Foshnjat dhe fëmijët e vegjël, që nxehen shpejt dhe varen nga të rriturit për t’u freskuar dhe hidratuar.
  • Njerëzit me sëmundje kronike si sëmundjet e zemrës, diabeti, sëmundjet e veshkave ose problemet e shëndetit mendor, si dhe ata që marrin disa ilaçe, përfshirë disa diuretikë dhe ilaçe për tensionin.
  • Punëtorët në ambient të jashtëm dhe në punë fizike, përfshirë ata në ndërtim dhe bujqësi, si dhe sportistët që stërviten në vapë.
  • Njerëzit që jetojnë vetëm ose në banesa me ajrim të dobët, sidomos në katet e fundit në qytete të dendura.
>60 000vdekje të vlerësuara nga vapa në Evropë, vera 2022
40°Ctemperatura tipike e trupit në goditjen e të nxehtit
112numri i emergjencës në të gjithë Evropën

Njihni shenjat paralajmëruese

Rraskapitja nga i nxehti shkakton djersitje të madhe, dobësi, marramendje, dhimbje koke, të përziera, ngërçe muskujsh dhe etje të fortë. Personi duhet të kalojë në një vend të freskët, të shtrihet, të lirojë rrobat, të pijë ujë dhe ta freskojë lëkurën me ujë ose me peceta të lagura. Nëse simptomat nuk përmirësohen brenda rreth 30 minutave, nevojitet ndihmë mjekësore.

Goditja e të nxehtit është emergjencë që rrezikon jetën. Shenjat përfshijnë temperaturë trupi rreth 40°C ose më shumë, konfuzion, të folur të paqartë, humbje koordinimi, konvulsione ose humbje vetëdijeje. Lëkura mund të jetë e nxehtë dhe e thatë, megjithëse djersitja mund të vazhdojë. Telefononi menjëherë shërbimet e emergjencës (112 funksionon në gjithë Evropën) dhe freskojeni personin sa më shpejt të jetë e mundur ndërsa prisni.

Mënyra praktike për të qëndruar të sigurt

Agjencitë e shëndetit publik, përfshirë Organizatën Botërore të Shëndetësisë, japin këshilla të qëndrueshme. Mbajeni shtëpinë të freskët duke mbyllur perdet dhe grilat gjatë ditës dhe duke ajrosur natën kur ajri është më i freskët. Qëndroni larg diellit nga paradreka deri pasditen vonë dhe planifikoni ushtrimet ose punën jashtë herët në mëngjes. Pini ujë rregullisht, edhe para se të ndieni etje, dhe kufizoni alkoolin. Vishni rroba të lehta e të gjera dhe kapelë kur jeni jashtë.

Nëse shtëpia nuk mund të mbahet e freskët, kaloni disa orë në një vend më të freskët si biblioteka, qendra tregtare ose ndërtesa publike me kondicioner. Ventilatorët ndihmojnë në temperatura të moderuara, por janë më pak efektivë në vapë ekstreme. Mos lini kurrë fëmijë, të moshuar ose kafshë në një makinë të parkuar, as për pak kohë.

Kujdesuni për njëri-tjetrin

Mbrojtja më efektive mund të jetë ajo shoqërore. Kontrolli i rregullt i të afërmve dhe fqinjëve të moshuar, sidomos atyre që jetojnë vetëm, mund t’i kapë shenjat e hershme të sëmundjes nga i nxehti para se të bëhen emergjencë. Shumë qytete tani kanë sisteme paralajmërimi për vapën dhe lista të banorëve të cenueshëm pikërisht për këtë arsye.

Ndërsa verat në Evropën jugore dhe në Ballkan bëhen më të gjata dhe më të nxehta, përshtatja me të nxehtin nuk është më vetëm çështje rehatie. Është çështje e shëndetit publik, e planifikimit urban dhe e kujdesit në komunitet.

Ky artikull jep informacion të përgjithshëm shëndetësor dhe nuk zëvendëson këshillën e mjekut. Në rast emergjence, telefononi 112.

Redaksia e Gazeta Minuti

Raportim dhe analizë nga ekipi redaksional i Gazeta Minuti. Çdo artikull verifikohet me burime parësore dhe rishikohet nga një redaktor para publikimit.