Në gusht të vitit 2014, Gjermania ftoi në Berlin liderët e gjashtë vendeve të Ballkanit Perëndimor. Koha nuk ishte e rastësishme. Komisioni Evropian sapo kishte paralajmëruar se gjatë mandatit të tij nuk do të pranohej asnjë anëtar i ri, dhe ekzistonte rreziku që rajoni të largohej. Takimi synonte ta mbante gjallë bashkëpunimin ndërsa anëtarësimi mbetej larg. U bë ngjarje vjetore dhe sot njihet si Procesi i Berlinit.
Kush merr pjesë
Grupi kryesor janë “Gjashtë vendet e Ballkanit Perëndimor”: Shqipëria, Bosnja e Hercegovina, Kosova, Mali i Zi, Maqedonia e Veriut dhe Serbia. Krahas tyre marrin pjesë disa shtete anëtare të BE-së, Komisioni Evropian dhe institucione financiare ndërkombëtare. Samitet janë mbajtur në Vjenë, Paris, Trieste, Londër, Poznań, Sofje dhe Berlin. Në vitin 2023 Tirana u bë qyteti i parë nga vetë rajoni që priti samitin.
Procesi i Berlinit nuk është institucion i BE-së dhe nuk ka traktat pas vetes. Funksionon përmes angazhimeve politike, marrëveshjeve rajonale dhe fondeve për projekte konkrete.
Çfarë ka sjellë
Lidhjet infrastrukturore. Në fillim fokusi ishte te rrugët, hekurudhat dhe lidhjet energjetike. U miratua një paketë projektesh infrastrukturore, pjesërisht me grante të BE-së, e njohur si Agjenda e Lidhshmërisë. Disa nga këto projekte janë ndërtuar. Të tjera ende janë në letër.
Roaming-u. Marrëveshja rajonale për roaming-un çoi në heqjen e tarifave të roaming-ut mes gjashtë vendeve në korrik të vitit 2021. Për njerëzit e zakonshëm, ky është ndoshta rezultati më i dukshëm.
Të rinjtë. U krijua Zyra Rajonale për Bashkëpunimin Rinor, e njohur si RYCO, me seli në Tiranë. Ajo financon shkëmbime shkollore dhe rinore mes gjashtë vendeve, shpesh duke bashkuar të rinj që përndryshe nuk do të takoheshin kurrë.
Udhëtimi dhe njohja e diplomave. Në samitin e vitit 2022 në Berlin, liderët nënshkruan marrëveshje që lejojnë qytetarët të udhëtojnë në rajon vetëm me letërnjoftim, si dhe njohjen e diplomave universitare dhe të disa kualifikimeve profesionale. Ratifikimi ka ecur ngadalë dhe jo çdo vend i zbaton plotësisht.
Tregu i Përbashkët Rajonal
Në vitin 2020 liderët miratuan idenë e një Tregu të Përbashkët Rajonal, të frymëzuar nga tregu i vetëm i BE-së. Synimi është lëvizja më e lirë e mallrave, shërbimeve, kapitalit dhe njerëzve brenda rajonit. Përparimi ka qenë i pabarabartë, dhe mosmarrëveshjet, sidomos mes Beogradit dhe Prishtinës për çështje si dokumentet dhe emërtimet, kanë bllokuar ose vonuar disa hapa.
Pse kritikët janë të zhgënjyer
Kritikët thonë se procesi prodhon deklarata më lehtë se rezultate. Projektet infrastrukturore zgjasin me vite, marrëveshjet shpesh presin ratifikimin dhe mosmarrëveshjet politike mes fqinjëve derdhen edhe në punën teknike. Të tjerë argumentojnë se Procesi i Berlinit nuk u krijua kurrë për të zëvendësuar zgjerimin, por vetëm për ta mbajtur rajonin të lidhur ndërkohë që pret.
Pse ende ka rëndësi
Me gjithë kufizimet, Procesi i Berlinit është një nga të paktat vende ku të gjashtë liderët ulen çdo vit në të njëjtën tryezë me partnerët e BE-së. Ka sjellë ndryshime që njerëzit i ndiejnë në jetën e përditshme, si fatura më të lira telefoni jashtë vendit dhe udhëtim më i lehtë. Nëse do të bëhet një urë e vërtetë drejt anëtarësimit në BE, varet më pak nga formati dhe më shumë nga ajo që do të vendosin qeveritë e rajonit dhe Brukseli.



