Për më shumë se një dekadë, delegacionet e Kosovës dhe Serbisë janë takuar në Bruksel nën ombrellën e Bashkimit Evropian. Bisedimet kanë prodhuar dhjetëra marrëveshje, disa teknike, disa thellësisht politike. Megjithatë marrëdhëniet mbeten të tensionuara dhe shumë zotime ende nuk janë zbatuar.
Si filloi dialogu
Dialogu i lehtësuar nga BE-ja nisi në vitin 2011, tre vjet pasi Kosova shpalli pavarësinë, të cilën Serbia nuk e njeh. Faza e hershme u përqendrua te çështje praktike të jetës së përditshme: liria e lëvizjes, regjistrat civilë, kadastra, njohja e diplomave universitare dhe vulat doganore.
Marrëveshja e Brukselit e vitit 2013
Në prill 2013, kryeministrat e të dyja palëve nënshkruan Marrëveshjen e Parë të Parimeve që Rregullojnë Normalizimin e Marrëdhënieve, e njohur si Marrëveshja e Brukselit. Ajo i integroi zonat me shumicë serbe në veri të Kosovës në sistemin policor dhe gjyqësor të Kosovës dhe parashikoi një Asociacion ose Bashkësi të komunave me shumicë serbe. Asociacioni nuk është themeluar kurrë. Mosmarrëveshja për kompetencat e tij dhe një aktgjykim i Gjykatës Kushtetuese të Kosovës në vitin 2015, sipas të cilit pjesë të planit nuk ishin në përputhje me kushtetutën, e mbajtën të pezulluar.
Marrëveshja e vitit 2023
Në shkurt 2023 në Bruksel, të dyja palët pranuan Marrëveshjen për Rrugën drejt Normalizimit, të mbështetur nga BE-ja, të pasuar nga një aneks zbatimi i dakorduar në Ohër në mars 2023. Ajo i zotohet zhvillimit të marrëdhënieve normale, njohjes së dokumenteve dhe simboleve kombëtare të njëra-tjetrës, dhe thotë se Serbia nuk do ta kundërshtojë anëtarësimin e Kosovës në organizata ndërkombëtare. Asnjëri udhëheqës nuk e nënshkroi tekstin, dhe përparimi që atëherë është kufizuar nga kriza të reja në terren.
Pse ecën ngadalë
Problemi kryesor është se palët e shohin ndryshe qëllimin. Prishtina dëshiron që procesi të përfundojë me njohje reciproke. Beogradi këmbëngul se nuk do ta njohë Kosovën. BE-ja është përpjekur ta anashkalojë çështjen e statusit duke u fokusuar te normalizimi praktik, por çdo hap konkret prek sovranitetin.
Politika e brendshme shton presionin. Udhëheqësit në të dyja anët përballen me votues që e shohin kompromisin me dyshim. Incidentet në veri, si sulmi i vitit 2023 në Banjskë dhe mosmarrëveshjet për targat e automjeteve dhe zgjedhjet lokale, i kanë devijuar vazhdimisht bisedimet.
Çfarë është në lojë
Të dy vendet duan të anëtarësohen në BE, dhe Brukseli e ka bërë të qartë se normalizimi është kusht. Për qytetarët, marrëveshjet praktike për udhëtimin, energjinë, dokumentet dhe tregtinë e lehtësojnë jetën e përditshme. Sa më gjatë të zgjasë bllokimi, aq më gjatë të dy mbeten në sallën e pritjes së integrimit evropian.



