E martë, 17 nëntor 2026

Lajme, analiza dhe shpjegime, minutë pas minute.

Sapo
Shkencë

Pse qielli është blu dhe perëndimet e diellit të kuqe: Fizika mbi kokat tona

Drita e diellit përmban të gjitha ngjyrat, atëherë pse qielli i ditës duket blu dhe ai i mbrëmjes shkëlqen portokalli dhe i kuq? Përgjigjja qëndron te mënyra si molekulat e vogla të ajrit e shpërndajnë dritën, dhe shpjegon edhe retë e bardha dhe qytetet me mjegull.

Pse qielli është blu dhe perëndimet e diellit të kuqe: Fizika mbi kokat tona
Perëndim dielli i ngjyrosur kuq nga tymi i zjarreve. Foto: W.carter / Wikimedia Commons (CC BY-SA 4.0)

Është një nga pyetjet e para që bëjnë fëmijët, dhe shumë të rritur ende nuk dinë t’i përgjigjen. Drita e diellit duket e bardhë, por është një përzierje e të gjitha ngjyrave të ylberit. Ndërsa kjo dritë kalon nëpër atmosferë, ndodh diçka që e bën qiellin blu gjatë ditës dhe e ngjyros portokalli e të kuq në perëndim.

Drita dhe molekulat

Ajri përbëhet kryesisht nga molekula azoti dhe oksigjeni, shumë më të vogla se gjatësia e valës së dritës së dukshme. Kur drita e diellit i godet, një pjesë e saj shpërndahet në të gjitha drejtimet. Ky proces quhet shpërndarje Rayleigh, sipas fizikanit britanik Lord Rayleigh, i cili e përshkroi në shekullin e nëntëmbëdhjetë.

Pika kryesore është se gjatësitë më të shkurtra të valës shpërndahen shumë më fort se ato më të gjata. Drita blu, me gjatësi vale të shkurtër, shpërndahet disa herë më shumë se drita e kuqe. Prandaj kur shikoni çdo pjesë të qiellit larg diellit, shihni dritë blu që është kthyer drejt syve tuaj nga e gjithë atmosfera.

Pse jo vjollcë?

Drita vjollcë ka gjatësi vale edhe më të shkurtër se blu dhe shpërndahet edhe më shumë. Megjithatë qielli nuk duket vjollcë. Ka dy arsye: drita e diellit përmban që në fillim më pak vjollcë se blu, dhe sytë tanë janë shumë më të ndjeshëm ndaj blusë. Kombinimi që merr truri ynë perceptohet si blu qielli.

Perëndimet dhe lindjet e diellit

Kur dielli është poshtë në horizont, drita e tij kalon nëpër një shtresë shumë më të trashë atmosfere para se t’ju arrijë. Gjatë kësaj rruge të gjatë, pjesa më e madhe e dritës blu shpërndahet anash. Ajo që mbetet në rrezen e drejtpërdrejtë është kryesisht portokalli dhe e kuqe, prandaj dielli dhe retë rreth tij shkëlqejnë me ngjyra të ngrohta në fillim dhe në fund të ditës.

Pluhuri, tymi dhe ndotja mund t’i bëjnë perëndimet edhe më intensive. Pas shpërthimeve të mëdha vullkanike ose zjarreve në pyje, grimcat lart në atmosferë kanë krijuar qiej jashtëzakonisht të gjallë larg burimit.

Pse retë janë të bardha

Pikat e ujit në re janë shumë më të mëdha se molekulat e ajrit. Grimcat e kësaj madhësie i shpërndajnë të gjitha gjatësitë e valës së dukshme afërsisht njësoj, proces i njohur si shpërndarje Mie. Kur të gjitha ngjyrat shpërndahen bashkë, rezultati duket i bardhë. Retë e dendura duken gri sepse më pak dritë kalon nëpër to.

Qiej të mjegullt mbi qytete

Në ditët e ndotura të dimrit në shumë qytete të Ballkanit, qielli shpesh duket i zbehtë, qumështor ose gri në vend të blusë së thellë. Kjo ndodh sepse grimcat më të mëdha të tymit dhe pluhurit i shpërndajnë të gjitha ngjyrat dhe e zbehin blunë. Një qiell i kthjellët blu i thellë është, në një farë mënyre, shenjë e ajrit të pastër.

Në planetë të tjerë

E njëjta fizikë funksionon edhe gjetiu, me rezultate të ndryshme. Në Mars, pluhuri i imët në një atmosferë të hollë i jep qiellit të ditës një ngjyrë karamele, ndërsa perëndimet atje mund të duken kaltëroshe rreth diellit. Qielli ynë blu është produkt i ajrit të veçantë që thithim.

Redaksia e Gazeta Minuti

Raportim dhe analizë nga ekipi redaksional i Gazeta Minuti. Çdo artikull verifikohet me burime parësore dhe rishikohet nga një redaktor para publikimit.