E mërkurë, 18 nëntor 2026

Lajme, analiza dhe shpjegime, minutë pas minute.

Sapo
Shkencë

Si formohet rrufeja dhe si të qëndroni të sigurt gjatë stuhisë

Një rrufe mund të jetë më e nxehtë se sipërfaqja e Diellit. Të kuptuarit se si stuhitë grumbullojnë ngarkesë elektrike shpjegon edhe rregullat e thjeshta që i mbajnë njerëzit të sigurt.

Si formohet rrufeja dhe si të qëndroni të sigurt gjatë stuhisë
Rrufe mbi det gjatë një stuhie nate. Foto: Maxime Raynal from France / Wikimedia Commons (CC BY 2.0)

Stuhitë me bubullima në verë janë të zakonshme në Ballkan, sidomos në male pasdite. Ato sjellin rrufe spektakolare dhe, çdo vit, plagosje dhe vdekje mes alpinistëve, fermerëve dhe njerëzve që zihen jashtë.

Grumbullimi i ngarkesës

Stuhitë formohen kur ajri i ngrohtë dhe i lagësht ngrihet shpejt dhe ftohet, duke formuar re të larta kumulonimbus që mund të arrijnë mbi 10 kilometra lartësi. Brenda tyre, rrymat e forta ngjitëse mbartin pika uji, kristale akulli dhe breshër të butë. Përplasjet mes këtyre grimcave transferojnë ngarkesë elektrike. Kristalet më të lehta të akullit, zakonisht me ngarkesë pozitive, ngrihen në majë të resë, ndërsa grimcat më të rënda, zakonisht me ngarkesë negative, mblidhen më poshtë.

Kur dallimi në ngarkesë bëhet mjaft i madh, ajri nuk mund ta izolojë më. Formohet një kanal ajri të jonizuar, dhe elektriciteti rrjedh në një fraksion sekonde. Shumica e rrufeve mbeten brenda reve ose mes tyre. Disa arrijnë tokën.

Nxehtësia dhe bubullima

Një kanal rrufeje mund ta ngrohë ajrin deri rreth 30 000°C, disa herë më shumë se sipërfaqja e Diellit. Ajri zgjerohet në mënyrë shpërthyese, duke krijuar valën goditëse që e dëgjojmë si bubullimë. Meqë drita udhëton shumë më shpejt se zëri, numërimi i sekondave mes vetëtimës dhe bubullimës jep një distancë të përafërt: rreth tre sekonda për kilometër.

Ku godet rrufeja

Rrufeja priret të godasë objekte të larta e të izoluara dhe vende të ngritura: kreshta malesh, pemë të vetmuara, kulla dhe njerëz në fusha të hapura. Mund të godasë të njëjtin vend më shumë se një herë. Mund të godasë edhe disa kilometra përpara stuhisë, ndonjëherë nga ajo që duket si qiell i kaltër.

Si të qëndroni të sigurt

  • Nëse dëgjoni bubullimë, jeni mjaft afër për t’u goditur. Hyni brenda ose në një automjet me çati të fortë.
  • Prisni rreth 30 minuta pas bubullimës së fundit para se të dilni sërish.
  • Në male, planifikoni të largoheni nga kreshtat dhe majat deri herët pasdite, kur stuhitë shpesh formohen.
  • Nëse ju zë jashtë, shmangni majat, pemët e vetmuara, ujin dhe gardhet metalike. Zbritni në vende më të ulëta dhe qëndroni larg të tjerëve në grup.
  • Brenda, shmangni telefonat me kabllo dhe prekjen e tubacioneve gjatë stuhisë.

Viktimat e rrufesë nuk mbajnë ngarkesë elektrike dhe mund të preken pa rrezik. Telefononi 112 dhe filloni reanimimin nëse personi nuk merr frymë; ndihma e shpejtë shpëton jetë.

Redaksia e Gazeta Minuti

Raportim dhe analizë nga ekipi redaksional i Gazeta Minuti. Çdo artikull verifikohet me burime parësore dhe rishikohet nga një redaktor para publikimit.