E mërkurë, 18 nëntor 2026

Lajme, analiza dhe shpjegime, minutë pas minute.

Sapo
Bota

Dy gjykatat e Hagës: si ndryshojnë GJND-ja dhe GJNP-ja

Të dyja janë në Hagë dhe të dyja dalin shpesh në lajme, por njëra zgjidh mosmarrëveshje mes shteteve, ndërsa tjetra gjykon individë. Ngatërrimi i tyre është i zakonshëm.

Dy gjykatat e Hagës: si ndryshojnë GJND-ja dhe GJNP-ja
Pallati i Paqes në Hagë, selia e Gjykatës Ndërkombëtare të Drejtësisë. Foto: Velvet / Wikimedia Commons (CC BY-SA 4.0)

Kur një lajm përmend “gjykatën në Hagë”, mund të bëhet fjalë për dy institucione shumë të ndryshme. Gjykata Ndërkombëtare e Drejtësisë dhe Gjykata Ndërkombëtare Penale shpesh ngatërrohen, por u krijuan me dekada diferencë, me traktate të ndryshme dhe për punë të ndryshme.

GJND-ja: mosmarrëveshjet mes shteteve

Gjykata Ndërkombëtare e Drejtësisë është organi kryesor gjyqësor i Kombeve të Bashkuara, i themeluar me Kartën e OKB-së në vitin 1945. Ajo ndodhet në Pallatin e Paqes dhe përbëhet nga 15 gjyqtarë të zgjedhur nga Asambleja e Përgjithshme dhe Këshilli i Sigurimit për mandate nëntëvjeçare.

Vetëm shtetet mund të sjellin çështje para GJND-së, dhe vetëm kundër shteteve të tjera. Çështjet tipike kanë të bëjnë me kufijtë, kufijtë detarë, traktatet dhe shkeljet e pretenduara të konventave si Konventa për Gjenocidin. Gjykata mund të japë edhe opinione këshillimore kur ia kërkojnë organet e OKB-së. Në vitin 2010, për shembull, ajo dha opinionin se shpallja e pavarësisë së Kosovës nuk e shkelte të drejtën ndërkombëtare.

Vendimet e GJND-së janë detyruese për palët, por gjykata nuk ka polici. Zbatimi varet në fund nga vullneti i shteteve ose nga Këshilli i Sigurimit.

GJNP-ja: krimet e individëve

Gjykata Ndërkombëtare Penale është institucion më vete, jo pjesë e OKB-së. U krijua me Statutin e Romës, të miratuar në vitin 1998, dhe filloi punën në vitin 2002. Detyra e saj është të ndjekë penalisht individë, përfshirë krerë shtetesh, për gjenocid, krime kundër njerëzimit, krime lufte dhe krimin e agresionit.

GJNP-ja është gjykatë e mjetit të fundit. Ajo vepron vetëm kur gjykatat kombëtare nuk duan ose nuk mund të ndjekin penalisht. Ka juridiksion për krimet e kryera në territorin e shteteve anëtare ose nga shtetasit e tyre, ose në situata të referuara nga Këshilli i Sigurimit. Më shumë se 120 vende janë anëtare; fuqi të mëdha si Shtetet e Bashkuara, Rusia dhe Kina nuk janë.

Një gjykatë e tretë nga e kaluara

Lexuesit në Ballkan mund të kujtojnë edhe Tribunalin Penal Ndërkombëtar për ish-Jugosllavinë, gjithashtu në Hagë. Ishte gjykatë e përkohshme e krijuar nga Këshilli i Sigurimit në vitin 1993 për të gjykuar krimet e luftërave të viteve ’90, dhe u mbyll në vitin 2017. Funksionet e mbetura kaluan te një mekanizëm i OKB-së. Dhomat e Specializuara të Kosovës, me seli po në Hagë, janë një organ tjetër, pjesë e sistemit ligjor të Kosovës por me gjyqtarë ndërkombëtarë.

Pse ka rëndësi dallimi

Kur vendos GJND-ja, një shtet e fiton ose e humbet çështjen. Kur GJNP-ja lëshon një urdhër arresti, një person përballet me gjyq dhe burgim të mundshëm. Të kuptuarit se cila gjykatë po flet është hapi i parë për të kuptuar çfarë do të thotë në të vërtetë një vendim.

Redaksia e Gazeta Minuti

Raportim dhe analizë nga ekipi redaksional i Gazeta Minuti. Çdo artikull verifikohet me burime parësore dhe rishikohet nga një redaktor para publikimit.