Kur një qeveri dëshiron të ndëshkojë një shtet tjetër, një kompani ose një individ pa shkuar në luftë, shpesh i drejtohet sanksioneve. Ato janë bërë një nga mjetet më të përdorura të politikës së jashtme, dhe një nga më të debatuarat.
Llojet e sanksioneve
Sanksionet e shënjestruara drejtohen kundër personave ose subjekteve të caktuara. Zakonisht përfshijnë ngrirjen e pasurive në vendin që vendos sanksionin dhe ndalimin e udhëtimit atje. Listat mund të përfshijnë politikanë, biznesmenë dhe kompani të akuzuara për korrupsion, shkelje të të drejtave të njeriut ose minim të paqes.
Sanksionet sektoriale kufizojnë tregtinë ose financat në industri të caktuara, si energjia, mbrojtja ose bankat. Sanksionet gjithëpërfshirëse ndërpresin pothuajse gjithë tregtinë me një vend dhe sot janë të rralla për shkak të ndikimit humanitar.
Kush i vendos
Këshilli i Sigurimit i OKB-së mund të vendosë sanksione detyruese për të gjithë anëtarët e OKB-së, por vetëm nëse asnjë anëtar i përhershëm nuk përdor veton. Bashkimi Evropian miraton “masat kufizuese” të veta, që kërkojnë unanimitet mes shteteve anëtare. Shtetet e Bashkuara, Mbretëria e Bashkuar dhe të tjerë mbajnë listat e tyre. Në Ballkanin Perëndimor, si SHBA-ja ashtu edhe Mbretëria e Bashkuar kanë sanksionuar individë vitet e fundit, duke përmendur korrupsionin ose kërcënimet ndaj stabilitetit, dhe disa vende kandidate harmonizohen me sanksionet e BE-së si pjesë e zotimeve për anëtarësim.
A funksionojnë?
Kërkimet sugjerojnë se sanksionet rrallë e ndryshojnë vetëm ato sjelljen e një qeverie, sidomos kur objektivi e sheh çështjen si jetike. Megjithatë ato mund ta rrisin koston e veprimeve të caktuara, të kufizojnë qasjen në teknologji dhe para, dhe të sinjalizojnë mospajtim. Masat e shënjestruara kundër individëve mund të dëmtojnë reputacionin dhe lidhjet e biznesit edhe kur nuk e ndryshojnë politikën.
Shmangia është problem i vazhdueshëm. Kompanitë krijojnë firma fasadë, mallrat kalojnë përmes vendeve të treta dhe pasuritë u kalojnë anëtarëve të familjes. Zbatimi i sanksioneve kërkon monitorim të vazhdueshëm nga bankat, doganat dhe rregullatorët.
Efektet anësore
Sanksionet e gjera mund t’i dëmtojnë njerëzit e zakonshëm më shumë se udhëheqësit, duke rritur çmimet dhe mungesat e ilaçeve. Sanksionet e OKB-së ndaj Jugosllavisë në vitet ’90 përmenden shpesh si shembull: hiperinflacioni shkatërroi standardin e jetesës, ndërsa rrjetet e kontrabandës lulëzuan. Kjo përvojë i shtyu qeveritë drejt masave më të shënjestruara.
Sanksionet kuptohen më mirë si një mjet ndër shumë të tjerë. Efektiviteti i tyre varet nga sa vende i zbatojnë, sa mirë zbatohen dhe nëse kombinohen me diplomacinë.



