E mërkurë, 18 nëntor 2026

Lajme, analiza dhe shpjegime, minutë pas minute.

Sapo
Teknologji

Si e di telefoni ku ndodheni: GPS, Galileo dhe satelitët sipër nesh

Çdo aplikacion hartash mbështetet te satelitët që transmetojnë sinjale kohore të sakta. Sistemi evropian Galileo tani punon krahas GPS-it amerikan, duke përmirësuar saktësinë për të gjithë.

Si e di telefoni ku ndodheni: GPS, Galileo dhe satelitët sipër nesh
Një model i satelitit të navigimit Galileo. Foto: This file comes from Science Museum Collections, a website operated by Science M / Wikimedia Commons (CC BY 4.0)

Hapni një hartë në telefon dhe shfaqet një pikë blu, zakonisht brenda pak metrave nga vendi ku ndodheni. Pas asaj pike janë satelitë që rrotullohen rreth 20 000 kilometra mbi Tokë dhe disa nga orët më të sakta të ndërtuara ndonjëherë.

Koha është gjithçka

Satelitët e navigimit transmetojnë vazhdimisht sinjale që përmbajnë pozicionin e tyre dhe kohën e saktë, të matur nga orë atomike në bord. Një marrës në tokë, si çipi në telefonin tuaj, krahason kohën kur u dërgua çdo sinjal me kohën kur mbërriti. Meqë valët radio udhëtojnë me shpejtësinë e dritës, ai ndryshim i vogël zbulon distancën nga çdo satelit.

Me distancat nga të paktën katër satelitë, marrësi mund ta llogarisë pozicionin në tre dimensione dhe ta korrigjojë orën e vet më pak të saktë. Metoda quhet trilaterim. Një gabim kohor prej një të milionës së sekondës do të sillte gabim pozicioni rreth 300 metra, prandaj orët duhet të jenë kaq të sakta. Inxhinierët korrigjojnë edhe efektet e relativitetit, sepse orët në orbitë ecin me ritëm paksa të ndryshëm nga ato në Tokë.

Disa sisteme, një qiell

Sistemi Global i Pozicionimit i Shteteve të Bashkuara, GPS, ishte i pari që u bë plotësisht funksional në vitet ’90. Rusia ka GLONASS, Kina BeiDou dhe Bashkimi Evropian Galileo, që nisi shërbimet fillestare në vitin 2016. Telefonat modernë marrin sinjale nga disa sisteme njëkohësisht, që do të thotë më shumë satelitë të dukshëm dhe saktësi më e mirë, sidomos në qytete ku ndërtesat bllokojnë pjesë të qiellit.

Galileo është nën kontroll civil dhe ofron veçori si një shërbim me saktësi të lartë dhe një funksion kërkim-shpëtimi që mund t’i konfirmojë një personi në rrezik se sinjali i fenerit të tij të emergjencës është marrë.

Ndihmës të tjerë

Telefonat nuk mbështeten vetëm te satelitët. Ata përdorin edhe të dhënat e rrjetit celular dhe rrjetet Wi-Fi përreth për të gjetur shpejt një pozicion të përafërt, si dhe sensorë si akselerometrat për të vlerësuar lëvizjen në tunele. Prandaj vendndodhja mund të shfaqet edhe brenda ndërtesave, megjithëse më pak saktë.

Dobësitë

Sinjalet satelitore janë shumë të dobëta kur mbërrijnë në Tokë, gjë që i bën të prekshme nga bllokimi dhe falsifikimi, ku sinjale të rreme i çorientojnë marrësit. Ndërhyrjet kanë prekur aviacionin në pjesë të Evropës dhe Lindjes së Mesme vitet e fundit. Avionët dhe anijet mbajnë sisteme rezervë navigimi pikërisht për këtë arsye.

Satelitët e navigimit janë bërë infrastrukturë e padukshme. Përtej hartave, sinjalet e tyre kohore sinkronizojnë rrjetet celulare, rrjetet elektrike dhe transaksionet financiare, gjë që e bën mbrojtjen e tyre çështje sigurie kombëtare.

Redaksia e Gazeta Minuti

Raportim dhe analizë nga ekipi redaksional i Gazeta Minuti. Çdo artikull verifikohet me burime parësore dhe rishikohet nga një redaktor para publikimit.