E enjte, 19 nëntor 2026

Lajme, analiza dhe shpjegime, minutë pas minute.

Sapo
Kulturë

Ivo Andriq dhe “Ura mbi Drinë”: Katër shekuj të rrëfyer përmes një ure

Një urë guri në Vishegrad u bë personazhi kryesor i një prej romaneve të mëdha evropiane të shekullit të njëzetë. Kush ishte Ivo Andriqi, çfarë rrëfen "Ura mbi Drinë" dhe pse ende lexohet e debatohet sot.

Ivo Andriq dhe “Ura mbi Drinë”: Katër shekuj të rrëfyer përmes një ure
Ura e Mehmed Pashë Sokoloviqit në Vishegrad. Foto: Pudelek (Marcin Szala) / Wikimedia Commons (CC BY-SA 3.0)

Në qytetin e Vishegradit në Bosnjën lindore, një urë osmane guri me njëmbëdhjetë harqe kalon lumin Drina. U ndërtua në shekullin e gjashtëmbëdhjetë me urdhër të vezirit të madh Mehmed Pashë Sokoloviq dhe u projektua nga arkitekti i madh Mimar Sinani. Katër shekuj më vonë ajo u bë qendra e romanit “Ura mbi Drinë”, vepra më e njohur e Ivo Andriqit, i vetmi shkrimtar nga ish-Jugosllavia që ka fituar Çmimin Nobel për Letërsi.

Kush ishte Ivo Andriqi?

Andriqi lindi në vitin 1892 pranë Travnikut, në Bosnjë, atëherë nën administrimin austro-hungarez. Një pjesë të fëmijërisë e kaloi në Vishegrad, studioi në disa qytete evropiane dhe, si i ri, u burgos nga autoritetet austriake për lidhjet me lëvizjen nacionaliste sllave të jugut. Mes dy luftërave botërore pati një karrierë të gjatë diplomatike për Mbretërinë e Jugosllavisë, duke shërbyer në disa kryeqytete evropiane.

Gjatë Luftës së Dytë Botërore jetoi i tërhequr në Beograd dhe shkroi. Në një periudhë të shkurtër përfundoi tre romane, të botuara në vitin 1945: “Ura mbi Drinë”, “Kronikë e Travnikut” dhe “Zonja nga Sarajeva”. Në vitin 1961 iu dha Çmimi Nobel për Letërsi. Vdiq në Beograd në vitin 1975.

Një roman për një urë

“Ura mbi Drinë” përfshin gati katërqind vjet, nga ndërtimi i urës në shekullin e gjashtëmbëdhjetë deri në fillimin e Luftës së Parë Botërore në vitin 1914. Nuk ka një hero të vetëm. Në vend të tij, ura mbetet ndërsa breznitë vijnë e shkojnë: myslimanë, të krishterë ortodoksë, hebrenj dhe katolikë që takohen mbi urë, tregtojnë, dashurohen, grinden dhe vdesin.

Disa kapituj janë të njohur për fuqinë e tyre, përfshirë një skenë brutale ndëshkimi gjatë ndërtimit të urës dhe historinë e një vajze të detyruar të martohet. Të tjerë janë portrete më të qeta të jetës së qytetit, thashethemeve dhe ndryshimeve ndërsa perandoritë ngrihen e bien rreth Vishegradit.

Pse debatohet

Vepra e Andriqit admirohet për stilin dhe për kuptimin e thellë të mënyrës si njerëzit jetojnë pranë njëri-tjetrit. Ka qenë edhe objekt debati. Disa lexues dhe kritikë, sidomos në Bosnjë, argumentojnë se paraqitja e sundimit osman dhe e personazheve myslimanë është e njëanshme. Të tjerë i mbrojnë romanet si vepra komplekse që tregojnë mizori dhe njerëzi nga të gjitha anët. Edhe identiteti i Andriqit është pretenduar ndryshe nga komunitete të ndryshme kombëtare. Këto debate janë pjesë e arsyes pse librat e tij ende diskutohen në shkolla dhe gazeta.

Ura sot

Ura e Mehmed Pashë Sokoloviqit u përfshi në Listën e Trashëgimisë Botërore të UNESCO-s në vitin 2007. Vizitorët vijnë në Vishegrad për ta kaluar, shpesh me romanin në mendje. Ndenjësja prej guri në mes të urës, kapija, ku ulen e bisedojnë personazhet e librit, është ende aty.

Pse ta lexoni

Për lexuesit që interesohen për Ballkanin, “Ura mbi Drinë” është një nga mënyrat më të mira për të ndier ritmin e gjatë të historisë së rajonit: si vazhdon jeta e zakonshme nën ngjarjet e mëdha dhe si një vend i vetëm mund të mbajë kujtimet e shumë popujve. Është përkthyer gjerësisht, përfshirë në shqip dhe anglisht, dhe mbetet një nga librat më të lexuar nga rajoni.

Redaksia e Gazeta Minuti

Raportim dhe analizë nga ekipi redaksional i Gazeta Minuti. Çdo artikull verifikohet me burime parësore dhe rishikohet nga një redaktor para publikimit.