Pak evropianë do të mund të shpjegonin çfarë bën Organizata për Siguri dhe Bashkëpunim në Evropë, megjithatë vëzhguesit e saj shfaqen pothuajse në çdo zgjedhje në Ballkan dhe zyrat e saj veprojnë në disa kryeqytete të rajonit.
E lindur në Luftën e Ftohtë
OSBE-ja doli nga Konferenca për Siguri dhe Bashkëpunim në Evropë, e cila prodhoi Aktin Final të Helsinkit në vitin 1975. Dokumenti, i nënshkruar nga vendet e bllokut perëndimor dhe lindor, mbulonte kufijtë, bashkëpunimin ekonomik dhe të drejtat e njeriut, dhe u dha disidentëve në vendet komuniste një tekst për t’ua kërkuar llogari qeverive të tyre. Në vitin 1995 konferenca u shndërrua në organizatë të përhershme.
Sot ajo ka 57 shtete pjesëmarrëse në Evropë, Azinë Qendrore dhe Amerikën e Veriut, përfshirë Shtetet e Bashkuara, Kanadanë dhe Rusinë. Vendimet merren me konsensus, gjë që i jep çdo anëtari të drejtën e vetos dhe e ka bërë organizatën gjithnjë e më të vështirë për t’u drejtuar që nga pushtimi rus i Ukrainës.
Vëzhgimi i zgjedhjeve
Zyra e OSBE-së për Institucionet Demokratike dhe të Drejtat e Njeriut, me seli në Varshavë, dërgon vëzhgues në zgjedhjet e shteteve pjesëmarrëse. Vëzhguesit afatgjatë ndjekin fushatën për javë të tëra, ndërsa ata afatshkurtër vëzhgojnë votimin dhe numërimin në ditën e zgjedhjeve. Raportet e tyre vlerësojnë nëse zgjedhjet i përmbushën standardet ndërkombëtare për çështje si mbulimi mediatik, financimi i fushatës dhe keqpërdorimi i burimeve shtetërore, dhe zakonisht përfshijnë rekomandime që partitë dhe qeveritë i citojnë shpesh.
Misionet në terren
Në Ballkanin Perëndimor OSBE-ja ka operacione në terren që nga vitet ’90. Misionet ose praniat në Shqipëri, Bosnjë e Hercegovinë, Kosovë, Mal të Zi, Maqedoni të Veriut dhe Serbi punojnë për sundimin e ligjit, të drejtat e pakicave, reformën e policisë, lirinë e medias dhe mbështetjen e zgjedhjeve. Misioni i OSBE-së në Kosovë, një nga më të mëdhenjtë, ka ndihmuar në organizimin e zgjedhjeve dhe monitoron të drejtat e komuniteteve.
Kufijtë dhe vlera
OSBE-ja nuk ka ushtri dhe nuk mund të vendosë sanksione. Forca e saj qëndron te monitorimi, raportimi dhe diplomacia e qetë, si dhe te zotimet që kanë nënshkruar të gjithë anëtarët. Kritikët thonë se rregulli i konsensusit e bën të ngadaltë dhe të lehtë për t’u bllokuar. Mbështetësit përgjigjen se është një nga forumet e pakta ku rivalët ende ulen në të njëjtën tryezë, dhe se puna e saj praktike në terren është e vështirë të zëvendësohet.



